Ideja për "shkëmbim territoresh" ose "korrigjim kufijsh" midis Kosovës dhe Serbisë

 Ideja për "shkëmbim territoresh" ose "korrigjim kufijsh" midis Kosovës dhe Serbisë

Ideja për "shkëmbim territoresh" ose "korrigjim kufijsh" midis Kosovës dhe Serbisë, e cila përfshinte kalimin e komunave veriore të Kosovës (Leposaviq, Zubin Potok, Zveçan) drejt Serbisë në shkëmbim të Luginës së Preshevës (Preshevë, Bujanoc, Medvegjë), u bë publike dhe u diskutua intensivisht rreth viteve 2018-2019.

Megjithëse ideja e ndarjes ka ekzistuar si opsion në qarqet akademike serbe (si p.sh. nga Dobrica Qosiq) që prej viteve '90, protagonistët kryesorë që e sollën këtë në tryezën e bisedimeve diplomatike ishin:

1. Hashim Thaçi dhe Aleksandar Vuçiq

Iniciatorët kryesorë në nivel politik ishin ish-presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, dhe presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq.

• Hashim Thaçi e prezantoi këtë ide me termin "korrigjim i kufijve", duke argumentuar se kjo do të sillte njohjen reciproke dhe bashkimin e Luginës së Preshevës me Kosovën.

• Aleksandar Vuçiq përdorte termin "razgraničenje" (përcaktim i kufirit/ndarje), me synimin për të marrë veriun e Kosovës si kusht për një marrëveshje finale.

2. Mbështetja Ndërkombëtare

Kjo ide gjeti një dritë jeshile të papritur nga disa zyrtarë të lartë ndërkombëtarë në atë kohë, gjë që e bëri diskutimin shumë serioz:

• Federica Mogherini: Ish-Përfaqësuesja e Lartë e BE-së, e cila u kritikua se lejoi që ky opsion të diskutohej në kuadër të dialogut në Bruksel.

• John Bolton: Ish-Këshilltari për Siguri Kombëtare i SHBA-së (në administratën Trump), i cili deklaroi publikisht se "SHBA nuk do të ndërhynte nëse palët merren vesh për shkëmbim territoresh".

---

Pse dështoi ky plan?

Plani hasi në kundërshtime të forta për disa arsye kryesore:

• Kundërshtimi i Gjermanisë: Kancelarja e atëhershme Angela Merkel ishte kundërshtarja më e madhe, duke argumentuar se ndryshimi i kufijve në Ballkan do të hapte "Kutinë e Pandorës" dhe do të destabilizonte rajonin (veçanërisht Bosnjën dhe Maqedoninë e Veriut).

• Reaksioni i brendshëm në Kosovë: Shumica e partive politike (përfshirë kryeministrin e atëhershëm Ramush Haradinaj) dhe shoqëria civile e kundërshtuan ashpër, duke e cilësuar si antikushtetuese dhe të rrezikshme.

• Rënia e Thaçit nga pushteti: Shkuarja e Hashim Thaçit në Hagë dhe ndryshimet politike në Kosovë e nxorën këtë temë jashtë agjendës zyrtare.

Sot, ky opsion konsiderohet i "vdekur" politikisht, pasi dialogu është përqendruar në Planin Franko-Gjerman (Marrëveshja e Ohrit), i cili synon normalizimin pa ndryshim kufijsh.

Realizimi i një shkëmbimi të tillë territoresh do të kishte pasoja të thella dhe komplekse, të cilat ekspertët e sigurisë dhe demografisë i kanë ndarë në disa pika kyçe:

1. Zhvendosja e popullsisë dhe "spastrimi etnik" vullnetar

Ndonëse ideja prezantohej si "shkëmbim tokash", në praktikë shpesh përfundon në shkëmbim njerëzish.

• Pasiguria: Shumë shqiptarë që do të mbeteshin në anën e Serbisë (p.sh. në fshatrat e Medvegjës apo Bujanocit që nuk do të përfshiheshin në shkëmbim) dhe serbët që jetojnë në jug të lumit Ibër (në Graçanicë, Shtërpcë, etj.) do të ndiheshin të pasigurt.

• Ikja masive: Historia e Ballkanit tregon se kur ndryshojnë kufijtë etnikë, pakicat që mbeten "në anën tjetër" priren të largohen nga frika e diskriminimit apo dhunës, duke çuar në zona mononacionale.

2. Humbja e resurseve ekonomike dhe natyrore

Për Kosovën, dhënia e veriut do të nënkuptonte humbje strategjike:

• Ujmani (Gazivoda): Ky liqen artificial është jetik për Kosovën. Ai furnizon me ujë për pije një pjesë të madhe të vendit dhe është i domosdoshëm për ftohjen e termocentraleve "Kosova A dhe B". Pa Ujmanin, Kosova do të përballej me kolaps energjetik dhe mungesë uji.

• Trepça: Një pjesë e rëndësishme e minierave dhe infrastrukturës industriale ndodhet në veri. Ndarja do të gjymtonte potencialin minerar të vendit.

3. Efekti "Domino" në rajon (Rreziku më i madh)

Kjo është arsyeja pse komuniteti ndërkombëtar (veçanërisht Gjermania) ishte aq shumë kundër:

• Bosnja dhe Hercegovina: Nëse Kosova dhe Serbia do të ndryshonin kufijtë mbi baza etnike, Republika Srpska në Bosnje do të kërkonte menjëherë shkëputjen për t'u bashkuar me Serbinë.

• Maqedonia e Veriut: Do të rriteshin tensionet për ndarjen e zonave të banuara me shqiptarë, duke rrezikuar një luftë të re civile.

• Mali i Zi: Mund të përballej me destabilizim në zonat ku ka popullsi serbe apo shqiptare.

4. Statusi i monumenteve fetare

Shumë nga manastiret dhe kishat ortodokse serbe që Serbia i konsideron të rëndësishme (si ajo e Graçanicës apo Deçanit) ndodhen në jug të Kosovës. Ndarja e veriut nuk do ta zgjidhte "çështjen fetare" për Serbinë, por vetëm sa do t'i linte ato objekte brenda një shteti që ajo nuk e njeh, duke rritur tensionet për mbrojtjen e tyre.

5. Dobësimi i multietnicitetit

Kushtetuta e Kosovës dhe Plani i Ahtisaarit janë ndërtuar mbi parimin e një shteti multietnik. Ndarja do ta shkatërronte këtë koncept, duke e kthyer Kosovën në një shtet thjesht etnik, gjë që do të zbehte mbështetjen e shumë aleatëve perëndimorë që kanë investuar në projektin e një shoqërie të larmishme.

---

Përmbledhje: Ndonëse në letër dukej si një "zgjidhje e shpejtë" (Quick Fix), në realitet do të krijonte më shumë probleme sesa do të zgjidhte, duke lënë pas mijëra njerëz të pambrojtur dhe duke rrezikuar një zinxhir luftërash të reja në Ballkan.

  Ky tekst u hartua nga, Gemini,një model i inteligjencës artificiale i zhvilluar nga Google.