Misteri i Preshevës: Tuneli sekret që nis te "Kafja e Tosës"

 Misteri i Preshevës: Tuneli sekret që nis te "Kafja e Tosës"

Në çdo bisedë me pleqtë e Preshevës, sapo përmendet Kafja e Tosës, sytë e tyre mbushen me një lloj nostalgjie të përzier me frikë. Përtej kafesë së turkut dhe bisedave të ditës, nën këmbët e preshevarëve flitet se ekziston një botë tjetër: një rrjet tunelesh që fshehin sekrete të errëta të periudhës së komunizmit jugosllav. Më i famshmi ndër tyre është ai që lidhte qendrën e qytetit me rrjedhën e Rekës, në drejtim të fshatit Kurbali.

1. Kafja e Tosës: Më shumë se një pikë takimi

Në vitet '60 dhe '70, Kafja e Tosës nuk ishte thjesht një lokal. Ajo ndodhej në "zemrën" strategjike të Preshevës. Sipas dëshmive të mbledhura ndër vite, pikërisht në atë zonë (ose shumë afër saj) ndodhej hyrja kryesore e një korridori nëntokësor të betonizuar. Pleqtë tregojnë se ndërtimi i tij u bë në fshehtësi të plotë, shpesh natën, për të mos rënë në sy të popullatës.

2. "I hupi tuneli": Mekanizmi i zhdukjes

Pjesa më tronditëse e kësaj historie lidhet me fatin e të burgosurve. Në atë kohë, Presheva dhe mbarë Lugina ishin nën vëzhgimin e rreptë të UDB-së (Shërbimit Sekret Jugosllav).

• Lëvizja pa gjurmë: Pleqtë rrëfejnë se të burgosurit që arrestoheshin si "armiq të shtetit" apo nacionalistë, nuk nxirreshin përmes dyerve kryesore të stacionit të policisë. Ata kaloheshin përmes tunelit.

• Asnjë dëshmitar: Duke përdorur rrugën e nëndheshme që niste te Kafja e Tosës, autoritetet shmangnin sytë e familjarëve dhe qytetarëve. Kur dikush pyeste për fatin e një të afërmi, përgjigja e heshtur që qarkullonte ndër njerëz ishte: "E hëngri tuneli". Ky tunel ishte bërë simboli i "asgjësë" – vendi ku njeriu hynte si person dhe dilte si një numër i harruar ose nuk dilte kurrë.

3. Dalja në Rekë dhe lidhja me Kurbalinë

Tuneli ndiqte vijën e nëndheshme deri në zonën e njohur si Reka e Preshevës. Ky nuk ishte një rastësi.

• Gjeografia e vdekjes: Reka që rrjedh nga fshati Kurbali kalon nëpër një terren të thyer, me përroska dhe pyje të dendura. Dalja e tunelit në këtë zonë të izoluar lejonte që trupat ose të burgosurit të transportoheshin tutje drejt maleve të Karadakut, larg syve të publikut.

• Pika e evakuimit: Një version tjetër thotë se tuneli ishte pjesë e një plani ushtarak për evakuimin e udhëheqësve komunistë në rast lufte, duke pasur Kurbalinë si bazë strategjike për t'u fshehur në male.

4. Dëshmitë e harruara të pleqve

Nëse i dëgjon me vëmendje pleqtë e Preshevës, ata përmendin detaje teknike: "Ishte i lartë sa mund të kalonte një kamion i vogël", ose "Kishte ajrim që dilte në vende të fshehura nëpër qytet". Disa thonë se gjatë hapjes së themeleve të pallateve të reja pas viteve '90, janë parë mure të trasha betoni që nuk kishin lidhje me ndërtimet e banimit, por që u mbuluan me shpejtësi.

5. Pse duhet të flasim për këtë sot?

Ky tunel nuk është thjesht një strukturë betoni; është një monument i pathënë i vuajtjes. Ai përfaqëson një epokë ku frika ishte mjeti kryesor i qeverisjes. Për Preshevën, misteri i tunelit te Kafja e Tosës mbetet një plagë e hapur e historisë, një histori që rri pezull mes legjendës urbane dhe krimeve të pazbuluara.

---

Mbyllja e shkrimit: Sot, mbi atë tunel ecin të rinjtë që ndoshta nuk dinë asgjë për "humbjen" e njerëzve. Por Reka vazhdon të rrjedhë nga Kurbalia, njëlloj si atëherë, duke mbajtur me vete sekretet e atyre që hynë te Kafja e Tosës dhe nuk u panë më kurrë.

  Ky tekst u hartua nga, Gemini,një model i inteligjencës artificiale i zhvilluar nga Google.