Lidhja Shqiptare e Prizrenit (1878-1881): Kur Shqiptarët e shpëtuan Veten nga Copëtimi

Lidhja Shqiptare e Prizrenit (1878-1881): Kur Shqiptarët e shpëtuan Veten nga Copëtimi

Periudha 1877-1881 është një periudhë thelbësore dhe dramatike për historinë shqiptare, e cila shënon kulmin e Krizës Lindore dhe lindjen e lëvizjes së organizuar kombëtare me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit. 1. Kriza Lindore dhe Traktatet Ndërkombëtare (1877-1878) Kjo periudhë u ndikua drejtpërdrejt nga Lufta Ruso-Turke (1877-1878) dhe pasojat e saj. Dëbimi i Shqiptarëve (1877-1878): Me fillimin e luftimeve, sidomos pasi Serbia hyri në luftë, filloi dëbimi masiv i popullsisë shqiptare myslimane nga zonat e Sanxhakut të Nishit (si Prokuplja dhe Kurshumlia) dhe zona të tjera që iu bashkuan shteteve fqinje. Ky ishte një proces i madh i spastrimit etnik, me dhjetëra mijëra refugjatë shqiptarë që u vendosën kryesisht në Kosovë dhe në zonën e Shkodrës. Traktati i Shën Stefanit (Mars 1878): Ky traktat, i nënshkruar pas disfatës osmane, parashikonte një ndarje të madhe të territoreve ballkanike. Ai parashikonte krijimin e një Bullgarie të Madhe, si dhe zgjerimin e Serbisë dhe Malit të Zi në dëm të territoreve me popullsi kryesisht shqiptare, duke rrezikuar copëtimin e 4/5 të tokave shqiptare. Kongresi i Berlinit (Qershor - Korrik 1878): Për shkak të kundërshtimit të Fuqive të Mëdha ndaj Traktatit të Shën Stefanit, u thirr Kongresi i Berlinit. Vendimet e tij (Traktati i Berlinit) korrigjuan në njëfarë mase ndarjet, por sërish konfirmuan shkëputjen e rreth 24,458 km² toke me shumicë shqiptare në favor të Serbisë, Malit të Zi dhe Greqisë, duke e lënë çështjen shqiptare pa zgjidhje kombëtare. 2. Lidhja Shqiptare e Prizrenit (1878-1881) Si reagim ndaj rrezikut të copëtimit territorial, lindi lëvizja më e rëndësishme e Rilindjes Kombëtare Shqiptare. Themelimi (10 Qershor 1878): Përfaqësues nga të katër vilajetet shqiptare (Kosova, Shkodra, Janina dhe Manastiri) u mblodhën në Prizren dhe themeluan Lidhjen Shqiptare të Prizrenit. Qëllimet: Mbrojtja e integritetit territorial: Qëllimi parësor ishte mbrojtja e trojeve shqiptare nga aneksimi nga shtetet fqinje (Serbia, Mali i Zi, Greqia). Krijimi i një njësie autonome (Vilajeti Shqiptar): Kërkesa e brendshme ishte bashkimi i katër vilajeteve shqiptare në një provincë të vetme autonome brenda Perandorisë Osmane. Veprimtaria Ushtarake dhe Diplomatike: Lidhja zhvilloi luftime të ashpra kundër forcave të Malit të Zi (sidomos për mbrojtjen e Plavës, Gucisë dhe më pas luftoi për Ulqinin, i cili megjithatë iu dorëzua Malit të Zi në vitin 1880). U zhvilluan përpjekje diplomatike, duke dërguar memorandume në Kongresin e Berlinit, ku theksohej identiteti kombëtar shqiptar: "Ashtu siç nuk jemi ose nuk duam të jemi turq, ne do të kundërshtojmë me gjithë forcën tonë këdo që dëshiron të na kthejë në sllavë, austriakë apo grekë. Ne duam të jemi shqiptarë." 3. Shtypja e Lidhjes (1881) Konflikti me Portën e Lartë: Me kalimin e kohës, Lidhja u radikalizua dhe synoi marrjen e kontrollit administrativ. Ajo u kthye në një lëvizje kundër administratës osmane, duke kërkuar autonominë. Disfata: Perandoria Osmane e konsideroi Lidhjen si një kërcënim për autoritetin e saj. Në vitin 1881, Porta e Lartë, e udhëhequr nga Dervish Pasha, dërgoi një ushtri të madhe për të shtypur me forcë Lidhjen e Prizrenit. Udhëheqësit kryesorë, si Abdyl Frashëri, u arrestuan. Pasojat: Megjithëse Lidhja u shtyp ushtarakisht, ajo shërbeu si një pikë kthese historike: ajo bashkoi ndërgjegjen kombëtare dhe politike, duke hedhur themelet për krijimin e shtetit të pavarur shqiptar në të ardhmen. Në përgjithësi, vitet 1877-1881 ishin vitet e rrezikut të madh (copëtimi) dhe të organizimit të madh (Lidhja), të cilat e ngritën çështjen shqiptare në arenën ndërkombëtare si një faktor të rëndësishëm në Ballkan. Abdyl Frashëri është autori që i atribuohet kësaj thënieje kyçe dhe themelore të Rilindjes Kombëtare Shqiptare. Kjo frazë (ose varianti i saj "Ne jemi Shqiptarë, Shqipëria është e jona."), e cila përmblidhet në idenë e theksimit të identitetit kombëtar mbi atë fetar, përmbahet në Memorandumet që Lidhja Shqiptare e Prizrenit i dërgoi Fuqive të Mëdha gjatë Kongresit të Berlinit (1878). Kjo thënie reflektonte qëllimin kryesor të Lidhjes: të tregonte se shqiptarët ishin një komb i veçantë, me të drejtën për të jetuar të bashkuar në një territor, pavarësisht nga dëshirat e Perandorisë Osmane apo shteteve fqinje. Analizë e përgatitur nga: Gemini (Model i Inteligjencës Artificiale)