Nga Iliria te Dardania: Sa e madhe ishte "Shqipëria" e parëve tanë në antikitet?

Nga Iliria te Dardania: Sa e madhe ishte "Shqipëria" e parëve tanë në antikitet?

Përpara se të ekzistonin kufijtë modernë të Ballkanit, trojet tona zotëroheshin nga një prej qytetërimeve më të vjetra dhe më luftarake të Europës: Ilirët. Kur flasim për "Shqipërinë e Ilirëve", periudha e artë që duhet të marrim si referencë është shekulli IV deri në shekullin II para erës sonë (p.e.s.), përpara pushtimit romak. Në këtë epokë, mbretërit e mëdhenj si Bardhyli, Glaukia, Agroni dhe mbretëresha Teuta sundonin mbi një territor gjigant që sot na duket i paimagjinueshëm. 1. Sa e madhe ishte "Shqipëria Ilire"? Në kulmin e saj gjeopolitik, hapësira ilire (përfshirë Dardaninë) zinte një sipërfaqe prej më shumë se 150.000 deri në 200.000 kilometra katrorë. Për ta kuptuar më thjeshtë: ishte rreth 6 deri në 7 herë më e madhe se Shqipëria e sotme shtetërore (28.748 km²). Ajo përfshinte pothuajse të gjithë gjysmën perëndimore të Gadishullit Ballkanik. 2. Kufijtë ekzaktë të Ilirisë në Antikitet Nëse do të vizitonim Mbretërinë Ilire dhe Dardaninë në shekullin III p.e.s., kufijtë e tyre natyrorë dhe politikë do të ishin këta: Në Veri: Kufiri shkonte deri në Lumin Danub dhe lumin Savë (në Kroacinë dhe Serbinë e sotme veriore). Në Jug: Kufiri ndahej me Greqinë e Lashtë në rajonin e Ambrakisë (afër Prevezës së sotme) dhe përfshinte të gjithë Epirin historik. Në Perëndim: Kufiri ishte i tërë Deti Adriatik dhe Deti Jon. Ilirët kontrollonin plotësisht uërat dhe bregdetin nga Istria (Kroaci), në Mal të Zi, Shqipëri e deri në ishujt e Greqisë. Në Lindje: Kufiri futej thellë në brendësi të Ballkanit, duke u ndarë me Thrakët në lumin Morava (në Serbinë qendrore) dhe me Maqedoninë e Lashtë rreth liqeneve të Ohrit dhe Prespës. 3. Dy shtyllat e mëdha: Mbretëria Ilire dhe Dardania Hapësira ilire funksiononte përmes disa shteteve të fuqishme, por dy ishin më kryesorët që ruajtën bërthamën tonë kombëtare: A. Mbretëria Ardiane (Shteti Ilir i Jugut) Nën udhëheqjen e Mbretit Agron dhe Mbretëreshës Teutë (shekulli III p.e.s.), kryeqendra e Ilirisë u zhvendos në Shkodër (Scodra) dhe Rizon (në Gjirin e Kotorrit, Mal i Zi). Ky shtet kishte një ushtri të fuqishme dhe një flotë detare me anije të shpejta të quajtura Lembe, të cilat tmerruan Republikën e Romës dhe kontrollonin gjithë tregtinë e Adriatikut. B. Mbretëria e Dardanisë (Kosova Antike) Në veri-lindje të Shkodrës shtrihej Dardania, mbretëria e të parëve të Kosovës. Dardanët ishin një nga fiset më të mëdha, më të pasura dhe më të panënshtruara ilire. Kufijtë e Dardanisë antike përfshinin: Kosovën e sotme, Shkupin, Luginën e Preshevës, Sanxhakun dhe shtriheshin në veri deri në Nish (Naissus). Dardanët njiheshin si minatorë të shkëlqyer të arit dhe argjendit dhe mbrojtën kufijtë e tyre me egërsi kundër sulmeve të Maqedonasve dhe Keltëve. 4. Pse u zvogëlua kjo hapësirë e madhe? Kjo "Shqipëri" gjigante antike filloi të copëtohej për shkak të dy faktorëve historikë: Luftërat me Romën (229–168 p.e.s.): Roma e shihte fuqinë detare ilire si kërcënim. Pas tre luftërave të përgjakshme, mbreti i fundit ilir, Genti, u mposht në Shkodër në vitin 168 p.e.s., dhe Iliria u kthye në provincë romake. Dhunimi i mëvonshëm i kufijve: Shekuj më vonë, me rënien e Romës dhe dyndjet sllave (shekulli VI–VII pas erës sonë), ilirët u shtynë drejt maleve të tyre natyrore në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni dhe Çamëri, duke humbur pjesën veriore (Kroacinë, Bosnjën dhe Serbinë e sotme). Përfundim: Një histori që duhet kujtuar Kur shikojmë Shqipërinë dhe Kosovën sot në hartë, shpesh harrojmë se rrënjët tona shtrihen në një hapësirë që dikur dominonte gjithë Ballkanin perëndimor. Nga Danubi në Prevezë, dhe nga Adriatiku në Nish, trojet tona ishin shtëpia e një prej mbretërive më respektuar të botës antike. Nëse të pëlqeu ky udhëtim në kohën e Ilirisë, shpërndaje artikullin dhe më thuaj në komente: Cili mbret ilir të fyen më shumë me historinë e tij?