A mund ta mbyllë Kuvendi i Kosovës Gjykatën Speciale? Çfarë do të ndodhte me Thaçin, Veselin, Selimin dhe Krasniqin?

 Aktgjykimi i 16 shtatorit 2026 ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit ka rikthyer në qendër të debatit publik një pyetje të rëndësishme: a mund ta mbyllë Kuvendi i Kosovës Dhomat e Specializuara dhe çfarë do të ndodhte me proceset gjyqësore nëse një gjë e tillë do të tentohej?

Përgjigjja nuk është e thjeshtë, sepse Dhomat e Specializuara të Kosovës nuk funksionojnë vetëm mbi bazën e një ligji të zakonshëm të Kuvendit.

Çfarë janë Dhomat e Specializuara?

Dhomat e Specializuara të Kosovës (KSC) dhe Zyra e Prokurorit të Specializuar (SPO) u krijuan në kuadër të një marrëveshjeje ndërkombëtare Kosovë–BE, përmes nenit 162 të Kushtetutës së Kosovës dhe Ligjit për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar, të miratuar në vitin 2015. Sipas vetë KSC-së, këto institucione janë të pavarura nga institucionet e tjera të Kosovës.

Dhomat e Specializuara kanë juridiksion për kategori të caktuara të krimeve kundër njerëzimit, krimeve të luftës dhe veprave të tjera të parashikuara nga ligji, në lidhje me periudhën dhe rrethanat e përcaktuara në mandatin e tyre.

Çfarë ndodhi më 16 shtator 2026?

Më 16 shtator 2026, Trupi Gjykues shpalli aktgjykimin në çështjen ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit.

Sipas njoftimit zyrtar të Dhomave të Specializuara, të katër u gjetën përgjegjës penalisht për krimet e luftës të ndalimit/arrestimit arbitrar, trajtimit mizor, torturës dhe vrasjes. Dënimet e shkallës së parë janë:

• Hashim Thaçi – 25 vjet burgim
• Jakup Krasniqi – 25 vjet burgim
• Kadri Veseli – 18 vjet burgim
• Rexhep Selimi – 13 vjet burgim

Vendimi është i shkallës së parë.

Trupi Gjykues gjeti gjithashtu se nuk ishte provuar përtej dyshimit të arsyeshëm ekzistenca e një sulmi të gjerë ose sistematik ndaj një popullsie civile për akuzat për krime kundër njerëzimit dhe i shpalli të akuzuarit të pafajshëm për këto akuza. Po ashtu, pati edhe incidente specifike për të cilat nuk u gjetën fajtorë.

Sa i madh ishte gjykimi?

Procesi gjyqësor ishte shumë i gjerë.

Gjykimi filloi më 3 prill 2023 dhe procedura e provave u mbyll më 18 dhjetor 2025. Në sallën e gjyqit dëshmuan 134 dëshmitarë: 125 të thirrur nga Prokuroria, dy nga Mbrojtësi i Viktimave dhe shtatë nga ekipet e mbrojtjes.

Kjo tregon edhe përmasën e materialit që Trupi Gjykues duhej të shqyrtonte përpara dhënies së aktgjykimit.

A mund ta mbyllë Kuvendi Specialen?

Kjo është pjesa më e komplikuar.

Një vendim i zakonshëm i Kuvendit nuk do të mjaftonte automatikisht për ta përfunduar mandatin e Dhomave të Specializuara.

Arsyeja është se baza e tyre nuk gjendet vetëm në një ligj të zakonshëm. Ajo lidhet me nenin 162 të Kushtetutës, ligjin përkatës dhe marrëveshjen ndërkombëtare Kosovë–BE.

Për më tepër, kuadri kushtetues parashikon që mandati i Dhomave të Specializuara dhe Zyrës së Prokurorit të Specializuar vazhdon deri në njoftimin për përfundimin e mandatit nga Këshilli i Bashkimit Evropian, sipas mekanizmit të parashikuar.

Prandaj, një votim i vetëm në Kuvend nuk do të nënkuptonte automatikisht se institucioni do të pushonte së funksionuari.

Po nëse partitë kryesore do të bashkoheshin?

Në një skenar hipotetik, një shumicë parlamentare mund të tentonte ndryshimin e bazës kushtetuese ose ligjore të Speciales.

Por një proces i tillë do të ngrinte disa çështje të rëndësishme:

1. A do të miratoheshin ndryshimet kushtetuese sipas procedurës përkatëse?
2. A do t'i nënshtroheshin ato kontrollit kushtetues?
3. Si do të trajtoheshin detyrimet që rrjedhin nga marrëveshja ndërkombëtare me BE-në?
4. Çfarë do të ndodhte me procedurat që janë ende në zhvillim?
5. Si do të trajtoheshin vendimet që do të ishin bërë përfundimtare?

Këto janë çështje juridike të ndryshme nga vetë vendimi politik për të ndryshuar kuadrin ligjor.

Një element i rëndësishëm është se në vitin 2020, Dhoma Kushtetuese e Dhomave të Specializuara shqyrtoi një propozim për ndryshimin e nenit 162 dhe konstatoi se ndryshimet e propozuara do të pakësonin të drejtat dhe liritë e garantuara nga Kapitulli II i Kushtetutës.

Kjo tregon se ndryshimet në këtë fushë nuk janë thjesht një çështje votimi parlamentar, por mund të kërkojnë edhe shqyrtim kushtetues.

A do të liroheshin automatikisht Thaçi, Veseli, Selimi dhe Krasniqi?

Jo automatikisht.

Këtu duhet bërë një dallim i rëndësishëm:

përfundimi ose ndryshimi i mandatit të një institucioni gjyqësor

nuk është e njëjta gjë me

anulimin ose ndryshimin e një aktgjykimi penal.

Aktgjykimi i 16 shtatorit është një vendim i shkallës së parë dhe mund të apelohet. Prandaj, statusi juridik i të dënuarve duhet të shqyrtohet edhe në kuadër të procedurës së apelimit.

Çfarë mund të ndodhë me dënimet në apel?

Procedura e apelimit mund të ndryshojë situatën juridike të çështjes.

Në varësi të shkaqeve të apelimit dhe vendimit të Gjykatës së Apelit, mund të ketë ndryshime në gjetjet e shkallës së parë ose në dënimet e vendosura.

Prandaj, dënimet prej 25, 25, 18 dhe 13 vjetësh duhet të përshkruhen si dënime të shkallës së parë, dhe jo si rezultati përfundimtar i procesit.

Specialja nuk është vetëm çështja Thaçi

Një tjetër element që duhet marrë parasysh është se Dhomat e Specializuara nuk kanë vetëm çështjen Thaçi et al.

Institucioni ka edhe procedura të tjera, përfshirë çështje që lidhen me administrimin e drejtësisë. Për këtë arsye, një debat për ndryshimin ose përfundimin e mandatit të Speciales do të mund të prekte edhe procedura të tjera, jo vetëm çështjen e katër ish-drejtuesve të UÇK-së.

Çfarë mund të ndodhë tani?

Në planin gjyqësor, hapi i rëndësishëm është procedura e apelimit të aktgjykimit të shkallës së parë.

Në planin politik dhe kushtetues, çdo përpjekje për të ndryshuar statusin e Dhomave të Specializuara do të duhej të kalonte nëpër procedurat përkatëse kushtetuese dhe ligjore dhe do të duhej të merrej parasysh edhe kuadri ndërkombëtar që lidhet me themelimin dhe mandatin e tyre.

Përfundim

Debati për të ardhmen e Dhomave të Specializuara mund të bëhet përsëri i rëndësishëm në Kosovë pas aktgjykimit të 16 shtatorit 2026.

Megjithatë, mbyllja e Speciales nuk është diçka që do të realizohej thjesht me një votim të zakonshëm në Kuvend. Baza e saj kushtetuese, ligjore dhe ndërkombëtare e bën çështjen shumë më komplekse.

Po aq e rëndësishme është të mos ngatërrohet ndryshimi eventual i statusit të institucionit me anulimin automatik të dënimeve.

Për Thaçin, Veselin, Selimin dhe Krasniqin, çështja gjyqësore vazhdon përmes rrugëve të parashikuara të ankimit, ndërsa çdo ndryshim politik ose kushtetues lidhur me Specialen do të duhej të trajtonte veçmas pasojat juridike për procedurat dhe vendimet ekzistuese.

Shënim: Ky artikull është përgatitur me ndihmën e inteligjencës artificiale dhe është kontrolluar dhe redaktuar para publikimit. Informacioni bazohet në burime publike dhe zyrtare.